MEHTER SAZLARI

Mehter'de kullanılan sazlar
istanbulMEHTER

MEHTER

Tarih boyunca mehterde kullanılan sazlar üç ana bölümden müteşekkildir. 1. Nefesli Sazlar: Zurnalar (kaba zurna, cura zurna), boru, kurenay, mehter düdüğü, klarnet . 2. Vurma Sazlar: Davul, kös, nakkare, tabılbaz, def . 3. Ziller-çıngıraklar: Zil, cevgen.

 

Mehter Cevgen

CEVGEN

Gümüşten veya sari pirinç madeninden yapılmış ve sopaya takılmış bir saz aleti idi. Bir ince değnek olan sapına, aşağı doğru dönük olarak konmus madeni şeklin üzerine çıngıraklar konur. Cevgenin aşağı kıvrık iki ucunda at kılından yapılmış püsküller vardır.Cevgeni kullanana "cevganî" denir. Bu aletin çıngıraklarıyla ritmik sesler çıkarmak bir ustalik işidir.

 

Mehter Zurna

ZURNA

Mehterin ana sazı olan zurna, erik veya zerdali ağacından yapılan delikli bir sazdır. Kıymetli maden ve taşlarla süslenmis, gümüş bileziklerle çevrelenmiş olanları da vardır. Zurna, ağzı tarafına dogru gittikçe daralan ağaç bir borudur. Ağız tarafında delikli bir lüle vardır. Lülenin baş tarafına üfleyince ses veren kamış takılır. Zurnanın üstünde: Mi, re, do, si, la, sol, fa sesleri veren yedi delik, bir altta tiz fa deliği vardır.Iki tip zurna vardır: 1-Kaba zurna, 2-cura. Kaba zurna. kalın ses çıkarır, mehter zurnasıdır. Cura ise ince ses çıkarır.

 

Mehter Nakkare

NAKKARE

Yüzlerine deri gerilmiş iki bakır kasedir. Bu cins sazin tekkelerde dini havalar çalmak için kullanılanlarına (kudüm), mehterde çalınanlara (çiftenara) denir. Bugün bu saza çift dümbelek denilmektedir. Nekkare iki değnekle çalınır.

 

Mehter Boru

BORU

Sari Pirinçten yapılmış bir sazdır. Ağızlığından itibaren ince ve düz olarak uzanır, ilerde bir boyundan kıvrılır, geriye düz olarak gelir, tekrar yukarı kıvrılır ve evvelki kıvrımının hizasını geçtikten sonra ağzı genişleyip açılarak nihayet bulur. Boru çalınırken sağ elle kavranır ve agızda dudak hareketleriyle çeşitli sesler çıkarılır. Boru ile semai veya pesrev çalınmaz.

 

Mehter Zil

ZİL

Bakır, kalay karışımı madenden yapılmış ve tennan bir ses çıkaran sazdır. Daire şeklindedir, ortaya yakın yeri daha kabarık, iç tarafı yayvandir. Zilin kalınlığı birkaç milimetre kadardır ve ortası delik olup zili elle tutmaya yarayacak bağlar içeride düğümlenmiştir. Ziller çalndığı zaman kuvvetli ve devamlı inleyen keskin bir ses çıkarır ve çift olarak kullanılır. Sağ ve sol ellerde birer tane olup ikisinin karşı karşıya çarpılmasıyla sesler çıkarır. Devamlı tınlaması için ziller birbirinden ayrılır. Sesin kesilmesi için birbiri üzerine kapalı tutulur.

 

Mehter Davul

DAVUL

Yassı, silindirik tahta bir kasnak, kasnağın iki yüzüne gerilmiş derilerle kaplanmış bir sazdır. Davulun omuza asmak için bir kaytanı, vurmada kullanılan bir tokmakla birlikte ince değneği "çubuk" vardır. Çok uzaklardan duyulacak kadar yüksek ses çıkarırlar. Davul sağ elde tokmak, sol elde çubuk ile ve omuza asılı olarak çalınır.

 

Mehter Kös

KÖS

Bakır madenden yapılmış, üstü deri ile gergin olarak kapatılmış, tennan ses çıkaran bir vurgu sazıdır. Aynı büyüklükte iki tanedir. İki büyük tokmakla çalınır. Köslerin üzerleri çoğunlukla deve derisiyle kaplanırdı. Dip kısmından itibaren gittikçe artan bir genişleme ile devam eder, ağız kısmında en geniş şeklini alır. Şeklen yarım lop yumurtaya benzer. Küçükleri at üzerinde daha büyükleri develerde, en büyükleri de filler üzerinde taşınır ve çalınırdı. Deve üzerinde taşınana "deve kösü", fil üzerinde taşınana "fil kösü" denirdi. Topkapı sarayı müzesiyle, Askeri müzede çeşitli köslerle fil kösü sergilenmektedir. Kösler sağ ve sol ellerle, birbirine eşit boyda iki tokmak ile çalınır. Mehterde nevbet halinde kösler ortada, yürüyüşlerde at sırtında taşınır, köszen de ata binerek öyle çalardı. Tarih boyunca kösler yalnız padişah mehterinde bulunurdu. Savaşlara çıkılırken, orduya sadrazam komuta edecekse adına "serdar-ı ekrem" denir ve onun mehterinde de kös vurulurdu.

 

Mehterbaşı

MEHTERBAŞI

Tüm bu sazları çalan ekibin yöneticisi konumundadır.Mehterbaşı gerektiğinde bu sazlardan herhangi birini çalabilir.